Οι αρετές της Ιδανικής Πολιτείας - ΠΛΑΤΩΝ


Mοιραστείτε το:



Οι απόψεις του Πλάτωνος για την ιδεώδη πολιτεία, η οποία διασφαλίζει στον πολίτη της τον άριστον βίον, εκθέτονται στον διάλογό του που τιτλοφορείται Πολιτεία. Με το παρόν θα εξετάσουμε το χωρίο 427c-445e από το τέταρτο βιβλίο της «Πολιτείας» και θα επιχειρήσουμε, σε πρώτη φάση, να προσδιορίσουμε τις αρετές της πόλεως και το περιεχόμενό τους. Έπειτα θα σκιαγραφήσουμε τα μέρη της ψυχής και θα ασχοληθούμε με την παραλληλότητα των αρετών της πόλεως με αυτές της ψυχής. Τέλος, θα αναφερθούμε στην πλατωνική εικόνα της δικαιοσύνης, τόσο στην κοινωνική όσο και στην ατομική της διάσταση, σε συνδυασμό με την ευδαιμονία πόλεως και ατόμου. Η ανάπτυξη θα γίνει σε τρεις ενότητες. Θα ακολουθήσουν τα συμπεράσματα.


ΟΙ ΑΡΕΤΕΣ ΤΗΣ ΠΟΛΕΩΣ ΚΑΙ ΤΟ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΟ ΤΟΥΣ

Στον στίχο 427e10 της Πολιτείας η ιδεώδης πολιτεία ενσαρκώνει τις τέσσερις θεμελιώδεις αρετές. Χαρακτηρίζεται από Σοφία, Ανδρεία, Σωφροσύνη και Δικαιοσύνη. Η πόλη είναι σοφή, επειδή οι άρχοντές της (οι φιλόσοφοι-βασιλείς) είναι σοφοί και την καθοδηγούν προς το Αγαθόν. Είναι επίσης ανδρεία, για τον λόγο του ότι οι φύλακες-επίκουροι είναι ανδρείοι και μπορούν να υπερασπιστούν αφενός μεν τη εδαφική της ακεραιότητα αφετέρου δε τις αξίες που προβάλλει το εκπαιδευτικό της σύστημα. Χαρακτηρίζεται από σωφροσύνη, για το γεγονός ότι ανάμεσα στις τρεις τάξεις βασιλεύει η αρμονία, προκύπτουσα από την υποταγή της κατώτερης στις ανώτερες. Είναι ακόμη δίκαιη, επειδή το κάθε στοιχείο εκπληρώνει τη λειτουργία του δίχως να παρακωλύει την αντίστοιχη λειτουργία των άλλων.

Εξετάζοντας, τώρα, εις βάθος κάθε μία από τις παραπάνω αρετές, θα ξεκινήσουμε από την Σοφία. Στον στίχο 428b1 ο Πλάτων, διά στόματος του Σωκράτους, την αναφέρει ως το πρώτο πράγμα το οποίο διακρίνεται καθαρά αναφορικά με το αντικείμενο της συζητήσεως τους. Η Σοφία διαφαίνεται από την δυνατότητα της ορθής κρίσεως, από μέρους της πόλεως. Αυτό φυσικά είναι απόρροια της γνώσης την οποία κατέχουν οι κεφαλές αυτής. Βεβαίως, η διευκρίνιση για τους κυβερνήτες δίδεται παρακάτω, όταν γίνεται διαχωρισμός των ειδών της γνώσης που δύναται να κατέχουν οι διάφορες τάξεις. Έτσι, σύμφωνα με το παράδειγμα που δίδεται, η ξυλουργική γνώση δεν δύναται σε καμία των περιπτώσεων να χαρακτηριστεί σοφή. Κατά τον ίδιο τρόπο αποκλείει από την Σοφία την κατοχή οποιασδήποτε τέχνης, για να καταλήξει στην ορθή κρίση των επικεφαλής της πολιτείας, οι οποίοι θεωρούνται ως οι καθ’ ύλην αρμόδιοι να κατέχουν την αληθινή σοφία. Τους ονομάζει, μάλιστα, ως τέλειους φύλακες της πόλης. Οι ίδιοι αποτελούν, όπως είναι φυσικό άλλωστε, την πλέον ολιγάριθμη κοινωνική ομάδα και βάσει της γνώσεως, η οποία είναι δοσμένη από τη φύση, άρχουν στους υπολοίπους. (Στίχοι 428b1-429a7).

Συνεχίζοντας την αναδίφησή μας στις πλατωνικές αρετές της ιδανικής πολιτείας θα συναντήσουμε στον στίχο 429a8 την αναφορά του συγγραφέως στην Ανδρεία. Εδώ βλέπουμε ότι ο μεν Σωκράτης εξακολουθεί να φιλοσοφεί, να επιχειρηματολογεί και να απευθύνει ρητορικές ερωτήσεις στον Γλαύκωνα, όπου μέσω αυτών συμπεραίνει κάποια πράγματα. Από την άλλη ο Γλαύκων ακούει, μετά της δεούσης προσοχής, τα λεγόμενα του Σωκράτους για τη Ανδρεία, την οποία αντιλαμβάνεται ως ένα είδος σωτηρίας. Στο σημείο αυτό, για την καλύτερη κατανόηση της λειτουργίας της Ανδρείας, παρατίθεται μία παρομοίωση των βαφέων, των βαφών και του βαψίματος με τους στρατιώτες, καθώς και τις αντιλήψεις που τους περνούν μέσα από την εκπαίδευσή τους. Με μία επιδέξια προσέγγιση, παρατηρούμε ότι συνδέει το άνθος, δηλαδή την λαμπρότητα, την στιλπνότητα του χρώματος, το οποίο αν χρησιμοποιηθεί στην βαφή καλά, γίνεται ανεξίτηλο και δεν αφαιρείται, με τους νέους που θα υπηρετήσουν την θητεία τους, εκπαιδευόμενοι με μουσική και γυμναστική. Ταυτοχρόνως, οι νέοι αυτοί οπλίτες θα δέχονται τους νόμους σαν βαφή της ψυχής. Εξάλλου, ο χαρακτήρας που έχουν αποκτήσει, όπως και η ανατροφή που τους έχει δοθεί, τους κάνουν ικανούς να υπακούουν και να διαφυλάττουν την «βαφή» τους. (Στίχοι 429a8-430c6).

Μετά την Ανδρεία ακολουθεί η αναφορά του συγγραφέως, πάντα εντός του διαλογικού πλαισίου, στην Σωφροσύνη στον στίχο 430d1 . Εδώ η αρετή της σωφροσύνης εκλαμβάνεται ως ένα είδος αυτοκυριαρχίας και νομιμοφροσύνης. Η αυτοκυριαρχία συνίσταται στην χαλιναγώγηση ορισμένων απολαύσεων και επιθυμιών. Εκείνος που θα το καταφέρει θεωρείται ανώτερος του εαυτού του. Κατά τον ίδιο τρόπο, όποιος αδυνατεί να επιβληθεί του κακού του εαυτού και κυριαρχηθεί από αυτόν θεωρείται χειρότερος και χαρακτηρίζεται ακόλαστος. Αποδεικνύεται, επομένως, κατώτερος των περιστάσεων. Η αυτή κατάσταση λαμβάνει χώρα και στην πόλη. Θεωρείται ανώτερη του εαυτού της όταν συμβαίνει να κυριαρχεί το πλέον εκλεκτό κομμάτι της. Οι λίγοι ικανοί έχουν την δυνατότητα να ελέγξουν, μέσω του ορθού λογισμού τον οποίο έχουν, τις επιθυμίες των πολλών, ακόμη και των πλέον ασήμαντων. Με αυτόν τον τρόπο η κοινωνία ξεπερνά τις απολαύσεις και τις επιθυμίες και ανυψώνεται σε άλλες σφαίρες.

Αναφορικά με την νομιμοφροσύνη, τούτη επιτυγχάνεται όταν τόσο οι κυβερνώντες όσο και οι κυβερνώμενοι τυγχάνουν της ιδίας γνώμης ως προς το ποιοι είναι σωστό και δίκαιο να άρχουν της πόλεως. Κατά συνέπεια, η έννοια της σωφροσύνης εκτείνεται σε όλη την πολιτεία, αποτελώντας το στοιχείο εκείνο της ομοφωνίας και της αρμονικής συνύπαρξης των τάξεων που την απαρτίζουν. (Στίχοι 430d1-432b1).

Μετά λοιπόν και την παρουσίαση της σωφροσύνης ερχόμαστε στην αρετή που απέμεινε και η οποία δεν άλλη από την Δικαιοσύνη (στίχος 432b5 ). Είναι αλήθεια ότι το μείζον θέμα που συζητείται στην Πολιτεία είναι η δικαιοσύνη. Το αναφέρει, άλλωστε, ξεκάθαρα ο Σωκράτης στον 433a. Αποτελεί τον θεμέλιο λίθο, βάσει του οποίου θεμελιώνεται όλο το οικοδόμημα της ιδανικής Πλατωνικής Πολιτείας. Βασική αρχή της δικαιοσύνης, όπως την αντιλαμβάνεται ο Πλάτων, αποτελεί το αδιαμφισβήτητο γεγονός ότι μέσα στην πολιτεία, κάθε πολίτης και κάθε τάξη ασχολείται και εργάζεται μόνον στον τομέα του και αποκλειστικά με το αντικείμενό του. Ο Σωκράτης την ορίζει ως την ενασχόληση κάποιου με το οικείον του, δηλαδή τη δουλειά του. Αυτό θα τον αποτρέψει με το να ασχολείται με ανάρμοστες εργασίες. Ειδικά η πολυπραγμοσύνη (434b7), ανάμεσα στις τάξεις που αποτελούν την πόλη, θεωρείται ζημιογόνος. Φθάνει δε, μέχρι του σημείου να την χαρακτηρίσει κακούργημα. Το σκεπτικό είναι ότι ο καθένας προσφέρει αυτό που δύναται από το πόστο του, ενώ παράλληλα συνεισφέρει στην αρμονική συνύπαρξη και στην κοινωνική πρόοδο. (Στίχοι 432b5-434c6).


Διαβάστε στο Ελληνικό Αρχείο την "ΠΟΛΙΤΕΙΑ" του Πλάτωνα.

πηγή
Mοιραστείτε το:




11 σχόλια:

  1. Ο Πλάτωνας είναι εχθρός της δημοκρατίας.
    Ο Πλάτωνας είναι ολιγαρχικός.
    Ο Πλάτωνας είναι υπέρμαχος μιας ολοκληρωτικής πολιτικής λογικής.
    Και η περίφημη "Ιδανική Πολιτεία" περιγράφει αυτό ακριβώς το όνειρο του Πλάτωνα;

    Ας πει μια φορά ένας "γραμματιζούμενος" και μια αλήθεια στους έλληνες.
    Τι τους αφήνετε να πιστεύουν τους έλληνες πως ο Πλάτωνας και ο Σωκράτης είναι δημοκράτες;
    Δεν είναι δημοκράτες. Είναι οι μεγαλύτεροι εχθροί της δημοκρατίας.
    Είναι ολιγαρχικοί.
    Αμάν πια με αυτή την μυθολόγηση των προσώπων της ελληνικής ιστορίας.

    Στην "Ιδανική Πολιτεία" ο Πλάτωνας αποφασίζει πως μόνο λίγοι "σοφοί" αξίζει να γίνονται κυβερνήτες. Αρα την πολιτεία πρέπει να την κυβερνάει ο περίφημος "φιλόσοφος-βασιλιάς". Απόλυτος άρχων.

    Κάτω από αυτόν είναι οι φύλακες, δηλαδή η αστυνομία.

    Και κάτω από τους φύλακες είναι οι χειρώνακτες.

    Κανείς δεν μπορεί να αλλάξει τάξη. Εκεί που γεννήθηκε μένει. Και δεν μπορεί, δεν του επιτρέπεται να ασχοληθεί με τίποτε άλλο, πέραν αυτών που έχει ο ορίσει ο Πλάτωνας-φιλόσοφος-βασιλιάς.

    Είναι τόσο ιδανική η "Ιδανική Πολιτεία" που ορίζει μέχρι και ποιος πρέπει να είναι ο ακριβής αριθμός των "πολιτών" (λέμε τώρα) της. Είναι τόσο ανθρώπινη που απαγορεύονται ποιητές, θέατρα και μουσικές. Μόνο δουλειά των χειρωνακτών για να τρέφονται οι φύλακες και ο βασιλιάς.

    Αυτό δεν είναι Πολιτεία. Είναι εφιαλτικό όνειρο. Είναι ο πιο απροκάλυπτος ΦΑΣΙΣΜΟΣ.
    Και σταματείστε να το προπαγανδίζετε στους έλληνες.

    Πείτε τους για δημοκρατία. Αυτό χρειάζονται.

    Θραξ Αναρμόδιος (http://anarmodios.wordpress.com)

    ΥΓ. Ακου τώρα που έχει και αρετές η πολιτεία των ολιγαρχικών!

    ΑπάντησηΔιαγραφή
    Απαντήσεις
    1. Ως αναρμόδιος , δεν είχες κάτι τις να πείς σημαντικόν , εσύ και ο Γεωργιάδης ότι σας κατέβει αραδιάζετε ,, Αφού ακόμη δεν έχεις αντιληφθεί τη διαφορά του μισό Άδειου με το μισό Γεμάτο ποτήρι με οποιοδήποτε υγρό θέλεις είτε συστελλόμενο είτε διαστελλόμενο θέλεις , δεν θα μπορέσεις να αντιληφθείς τις ολοκληρωτικές σου αντιλήψεις , μόνον οπαδοί του μπεναρόγια λένε τέτοιες σοφιστείες. Και επειδή κάτι πολλοί άσχετοι ανέλαβαν την διοίκηση της Πατρίδας μου Ελλάδος , πάει εκεί πού πάει , το φοβερό δε είναι ότι όλοι οι κουφιοκεφαλάκηδες έχουν πειθώ ως έμποροι.
      Και εσείς οι επαΐοντες , καλά θα κάνετε η να απαντάτε με κάποιο Ελληνικό ψευδώνυμο η με το Ονομά σας , είναι ντροπή να κρύβεσθε ως ανώνυμοι , και νά θέλετε να απαντάτε και να είστε γνώστες , που είναι οι Έλληνες, πού είναι το ήθος.
      Έλλην Αιθήρ

      Διαγραφή
  2. Φίλε Θράξ, σου προτείνω να πας για κάνα μπανάκι σε μια απο τις όμορφες παραλίες μας μήπως και χαλαρώσεις. Και μιας και θα είσαι εκεί και θα χαλαρώνεις, άνοιξε και κάνα βιβλίο για να καταλάβεις τί βλακεία πέταξες αποκαλώντας τον Πλάτωνα φασίστα.

    ΑπάντησηΔιαγραφή
  3. Μακαριοι οι πτωχοι..

    ΑπάντησηΔιαγραφή
  4. Δεν μας είπατε κύριε Θράξ, γιά ποιά δημοκρατία μας μιλάτε.
    Λέτε ότι δεν θέλετε να κυβερνάνε οι φιλόσοφοι, μήπως θέλετε να
    μας πείτε, ότι είναι πιό αρμόδιοι να κυβερνούν αυτοί που δεν
    έχουν χορτάσει ακόμη τις απολαύσεις της ζωής? Μήπως αυτοί πού
    παρ ότι τρώγουν ακαταπαύστως επί δεκαετίες ακόμη δεν έχουν
    χορτάσει. Διότι αν είναι έτσι κύριε Θράξ τότε ζείτε στην ιδανική
    πολιτεία και δεν το γνωρίζετε. Μήπως είστε κι εσείς κάποιος απ'
    αυτούς που έχει έστω κι ένα μικρό κομματάκι εξουσίας σ' αυτή την
    λεγομένη σημερινή ελεεινή δημοκρατία μας. Μα τι τυχερός άνθρωπος είστε...

    ΑπάντησηΔιαγραφή
  5. Εάν διαβάσετε κύριε Θράξ την Πολιτεία του Πλάτωνα θα δείτε σχετικά με τα ημαρτημένα πολιτεύματα τους λόγους για τους οποίους ο Πλάτων τοποθετεί και την Δημοκρατία σε αυτά.
    Όσο για το φασισμό που επικαλείσθαι, καλό είναι - γιατί ο όρος φασισμός έχει χάσει κάθε έννοια - να διαβάσετε το τί είναι και μετά να κάνετε συγκρίσεις με την Αριστη πολιτεία του Πλάτωνα. Η τοποθέτησή σας είναι τουλάχιστον άστοχη για να μην πώ προβοκατόρικη.

    ΑπάντησηΔιαγραφή
  6. Να συμπληρώσω ότι όλως τυχαίως και ο Αριστοτέλης είχε την ίδια άποψη με τον Πλάτωνα. Φασίστες και οι δύο ...........

    ΑπάντησηΔιαγραφή
  7. Τι άλλο θα ακούσουμε.. Πόσο προφανές είναι οτι όχι μόνο δεν έχεις ιδέα φίλε Θράξ για το έργο του Πλάτωνα αλλα επίσης και οτι ουτε κάν μπήκες στον κόπο να διαβάσεις το παραπάνω άρθρο. Ο τίτλος του είναι "Οι αρετές της Ιδανικής Πολιτείας" και σου εξηγεί οτι αυτές τις αρετές είναι η Σοφία, Ανδρεία, Σωφροσύνη και Δικαιοσύνη. Η ΔΙΚΑΙΟΣΥΝΗ!
    Όντως ήταν φασίστας ο Πλάτωνας γιατι πίστευε οτι η δικαιοσύνη είναι μια απο τις μεγαλύτερες αρετές μιας πόλεως.

    ΑπάντησηΔιαγραφή
  8. Καλα θα ητανε να μη βλεπουμε τους αρχαιους με σημερινα κριτιρια. Ειναι μεγα λαθος. Ουτε φασιστες ειτανε αλλα ουτε και θα θελαμε να ζησουμε την τοτε δημοκρατεια. Αποψη μου.

    ΑπάντησηΔιαγραφή
  9. Ο "κύριος" Θραξ απλώς θεωρεί τη δημοκρατία τέλεια. Απλά και μόνο επειδή θα έδινε σε αυτόν και τον αμόρφωτο όχλο κάποια ψευδαίσθηση εξουσίας.

    Και είναι τόσο παθιασμένος με αυτήν την "ιδέα" που αποκαλεί φασίστα μέχρι και τον Πλάτωνα. Και την ιδανική πολιτεία του "εφιαλτικό όνειρο".

    Και ο Πλάτων και ο Σωκράτης ήταν εχθροί της δημοκρατίας και πολύ καλά, μα πάρα πολύ καλά έκαναν που ήταν εχθροί της δημοκρατίας. Γιατί σε μια δημοκρατία θα είχαν μερίδιο εξουσίας άτομα σαν εσένα (και αυτό ακριβώς σε καίει, ακόμα και αν μετά τη δημοκρατία θα ακολουθήσει το χάος).

    Ο φασισμός (που ήταν οικονομικό σύστημα που εμφανίστηκε στην Ιταλία, πράγμα που εσύ αγνοείς) δεν έχει μεγάλη σχέση με τις πλατωνικές ιδέες.

    Ο ναζισμός από την άλλη, αν εννοείς αυτόν, πράγματι επηρεάστηκε πολύ από τις ιδέες του Πλάτωνος. Και λοιπόν; Μήπως ξέρεις τι είναι ο ναζισμός; Έχεις ιδέα τι είναι και πώς λειτουργεί; Όχι. Και αυτό το πράγμα, όπως και κάθε μορφή ολιγαρχίας που θα σου χάλαγε την υπέροχη ψευδαίσθηση της εξουσίας, το τσουβαλιάζεις με κάθε είδος ολιγαρχίας και αριστοκρατίας λέγοντάς τα "φασισμό".


    "Πείτε του για δημοκρατία. Αυτό χρειάζονται."
    Όχι, δημοκρατικό τούβλο, αυτό είναι που χρειάζεσαι εσύ. Εσύ και οι όμοιοί σου. Επειδή ξέρετε ότι ποτέ δεν θα ήσασταν σε θέση για ηγετικά αξιώματα και για πλήρη εξουσία όσο και αν το θέλατε. Γιατί δεν έχετε ιδεολογία και ούτε είστε σε θέση να έχετε. Γιατί πιστεύετε σε κάθε προπαγάνδα που ακούτε και ξέρετε ότι είστε μέρος της μάζας οπότε σαν μέρος της σε μια μαζοκρατία θα είχατε εξουσία.


    "ΥΓ. Ακου τώρα που έχει και αρετές η πολιτεία των ολιγαρχικών!"
    Έχεις δίκιο, δεν είναι αρετές. Αρετή είναι να κυβερνάνε οι πολλοί. Ο μορφωμένοι με τους αμόρφωτους. Οι έξυπνοι με τους βλάκες. Αυτοί που σκέφτονται με αυτούς που δεν σκέφτονται. Οι δίκαιοι με τους άδικους. Αυτοί που έχουν όραμα με αυτούς που το μόνο τους όραμα είναι να είναι χωμένοι σε έναν ανώνυμο όχλο που του δόθηκε η εξουσία. (Φυσικά όσοι μιλούν έτσι για τον Πλάτωνα, που θίγει το δημ(ι)οκρατικό τους """"όνειρο"""", ανήκουν σε όλα τα παραπάνω στη δεύτερη κατηγορία...)

    _________
    Αντί για ένα γελοίο "υστερόγραφο" θα μου επιτρέψετε να αναδημοσιεύσω τα λόγια του Robert Brasillach για το αγαπημένο πολίτευμα του φτωχού μας "Θραξ"

    'Και θα καταλήξουμε με τις οσμές αρωματισμένης σαπίλας που ακόμα αποπνέει η ψυχορραγούσα παλιά πουτάνα, η βλογιοκομμένη παλιοβρώμα, που μυρίζει το πατσουλί και την κολπίτιδα, η δημοκρατία πάντα όρθια στο πεζοδρόμιό της.


    Είναι πάντα εκεί, η κακοασπρισμένη, πάντα εκεί, η ραγισμένη, η σπασμένη, στο κατώφλι της, περιτριγυρισμένη απ'τους πελάτες και τους πρωτάρηδές της, εξίσου λυσασμένους με τους γέρους.


    Μετά τόση εξυπηρέτηση που τους έκανε, μετά από τόσα λαχεία που τους έφερε μέσα στις ζαντιέρες της, με τί καρδιά να την αφήσουν παρά τις βλεννοραγίες και τη σύφιλη; Είναι κι αυτοί έτσι σάπιοι μέχρι το κόκκαλο.''

    Καλή σας νύχτα.

    ΑπάντησηΔιαγραφή
  10. Οι ΗΠΑ, η Ρωσία και η Κίνα στην Μέση Ανατολή :
    Συνεργασίες & Συγκρούσεις
    http://iakovosal.blogspot.gr/2015/01/blog-post_13.html

    ΑπάντησηΔιαγραφή

Σας παρακαλούμε πολύ να γράφετε με Ελληνικούς χαρακτήρες και οι σχολιασμοί σας να μη ξεφεύγουν απο τα όρια της ευπρέπειας. Σχόλια
τα οποία περιέχουν ύβρεις, θα αποκλείονται. Ευχαριστούμε.
Πατήστε εδώ για μετατροπή απο Greeklish σε Ελληνικά

 
Copyright © 2010-2013. Ελληνικό Αρχείο - All Rights Reserved | Designed by Graphopoly Designs